Bioklimatik Pergola Sistemleri

Adındaki "bioklimatik" ifadesi, sistemin iklime tepki verebilmesini anlatıyor. Klasik bir pergola veya tente sabittir: gölgeyi hep aynı yere düşürür, yağmurda ya geçirir ya tamamen kapatır. Bioklimatik sistemde lameller 0° ile yaklaşık 135° arasında dönüyor ve alan üç farklı şekilde kullanılabiliyor.

Lameller tamamen kapalıyken sistem su geçirmez bir çatıya dönüşüyor; yağmur, lamellerin içindeki kanallardan taşıyıcı kirişlere, oradan da ayakların içinden zemine iniyor. Yarı açık konumda gölge veriyor ama sıcak hava lameller arasından yukarı tahliye ediliyor. Tamamen açık konumda üstü açık bir çardak gibi çalışıyor.

Bu üçüncü noktayı özellikle vurgulamak gerekiyor, çünkü kapalı kumaş tente ile en büyük farkı burada: tente sıcak havayı altta hapsediyor ve gölgede olmasına rağmen alan boğucu olabiliyor. Lamelli sistemde hava yukarı çıktığı için aynı gölge çok daha serin hissediliyor.

Su geçirmezliği belirleyen şey lamellerin birbirine oturma detayı. Kapanan lameller arasında contalı bir geçme oluşuyor; suyun büyük bölümü lamel yüzeyinden yan kirişteki kanala akıyor, oradan da ayaklara iniyor.

Burada dikkat edilmesi gereken nokta tahliye kapasitesi. Şiddetli sağanakta kanal kapasitesi yetersizse su kenardan taşıyor. Bu yüzden projelendirmede çatı alanı ile tahliye kesiti birlikte hesaplanıyor — büyük alanlarda tek ayaktan tahliye yeterli olmuyor.

Ayak içinden tahliye, açıkta oluk kullanan sistemlere göre iki avantaj sağlıyor: alan çevresine su damlamıyor ve kışın oluklarda buz oluşup hasar verme riski ortadan kalkıyor.

Bu, sektörde en çok atlanan konu. Katalogda tek bir "kar dayanımı" değeri yazması yanıltıcı, çünkü dayanım kolonlar arası açıklıkla doğrudan değişiyor. 3 metre açıklıkta güvenli olan bir kesit, 6 metrede aynı yükü taşımıyor.

Doğru yaklaşım şu: projenin bulunduğu ilin kar ve rüzgâr yükü dikkate alınıp açıklık ve kesit birlikte belirleniyor. Elazığ, Bingöl, Tunceli ve Van gibi kar yükünün yüksek olduğu illerde ya kesit büyütülüyor ya ara taşıyıcı ekleniyor. Antalya ve İstanbul kıyı hattında ise belirleyici olan kar değil rüzgâr.

Rüzgâr için ek bir çözüm var: rüzgâr sensörlü otomasyon. Sistem, belirlenen rüzgâr hızı aşıldığında lamelleri kendi kendine güvenli konuma alıyor. Sahibinin sürekli yerinde olmadığı villa ve işletmelerde hasarı önleyen en etkili yöntem bu.

Bir sistemin ince ve zarif görünmesi tek başına iyi bir şey değil. İnce kesit, yükü karşılamıyorsa ilk yoğun kışta sehim yapıyor ve lameller sıkışmaya başlıyor.

Güneşin açısı gün içinde değiştiği için sabit bir çatı, günün belirli saatlerinde işe yaramıyor. Öğlen mükemmel gölge veren bir sundurma, akşamüstü güneş yandan girdiğinde kullanılamaz hâle geliyor.

Lamelli sistemde bu problem ortadan kalkıyor. Sabah ve akşam saatlerinde lameller dikleştirilerek yandan gelen güneş kesiliyor; öğle saatlerinde yatay konumda hem gölge hem hava akışı sağlanıyor.

Otomasyonlu sistemlerde açı, uzaktan kumanda veya duvar paneliyle kademesiz ayarlanabiliyor. Sensörlü modellerde güneş yoğunluğuna göre otomatik ayar da mümkün.

Villa ve müstakil evlerde en çok bahçedeki yemek alanı ve havuz kenarına kuruluyor. Bu iki alan evin en çok kullanılan dış mekânı ama gölgelemesi en zor olanı; sabit çözümler burada yetersiz kalıyor.

Kafe ve restoranlarda hesap doğrudan kapasite üzerinden yapılıyor: kapatılan her metrekare, sezon boyunca servise açık oturma alanı demek. Yanlara giyotin cam eklendiğinde alan kışın da kullanılabiliyor.

Otel ve tatil işletmelerinde sistemin sezon ortasında arıza vermemesi, ilk yatırım maliyetinden daha kritik. Bu tip projelerde motor ve ray seçimi yoğun kullanıma göre yapılıyor.

Çatı teraslarında ise rüzgâr belirleyici oluyor. Yüksek katlarda ani rüzgâr hafif kesitli sistemlere zarar veriyor; rüzgâr sensörü bu uygulamalarda tercih değil gereklilik.

Et kalınlığı: Alüminyum profilin duvar kalınlığı sistemin taşıma kapasitesini doğrudan belirliyor. Dışarıdan bakıldığında iki profil aynı görünse de et kalınlıkları farklı olabiliyor. En az 2 mm bir alt sınır olarak makul.

Aksesuar: Profil alüminyum olduğu için paslanmıyor, ama vida, menteşe ve ray gibi çelik parçalar paslanabiliyor. Özellikle kıyı bölgelerinde paslanmaz çelik aksesuar kullanılması gerekiyor; galvaniz kaplama tuzlu nemde yeterli olmuyor.

Komple sistem: Farklı üreticilerden toplanmış profil, motor ve aksesuarların bir araya getirildiği sistemlerde Ar-Ge yapılmamış oluyor ve parça uyumsuzluğu ihtimali yükseliyor. Daha önemlisi, yıllar sonra bir parça değişimi gerektiğinde muadil bulmak zorlaşıyor.

Yazılı sözleşme: Sistemin adı, profil serisi, et kalınlığı, cam ve kumaş özellikleri, ölçüler, motor markası, garanti kapsamı ve teslim tarihi sözleşmede yazılı olmalı. Sözlü anlaşmada anlaşmazlık çıktığında dayanak kalmıyor.

Bir öneri daha: sistemi yaptıracağınız firmayı adresinde ziyaret edin. Web sitesi üzerinden iletişim kurulabilen, fiziksel adresi belirsiz satıcılar bu sektörde yaygın. Üretim tesisi olan bir firmayla çalışmak, servis ve yedek parça açısından uzun vadede fark yaratıyor.